मौसम अपडेट

नेपाली पात्रो

विदेशी विनिमय दर अपडेट

राशिफल अपडेट

सुन चाँदी दर अपडेट

Title

टिष्टा किनारमा छचल्किएका यात्रा—अनुभूतिहरु

टिष्टा किनारमा छचल्किएका यात्रा—अनुभूतिहरु


धनकुटा बजारभन्दा तलको लेउती खोलाको तीरबाट ठँस्ठँस् कन्दै बस उकालो लाग्यो । हाँसको गतिमा अजस्र पसिनाको धारा यात्रुहरुमाथि तप्तप् चुहाउँदै थियो । चिसो सिरेटोले पसिनाको थोपा स्पर्श गर्न थालेपछि बस पनि रोकियो भेडेटार भञ्ज्याङ्गमा ।
 
यो यात्राको दुर्गतिले मेरा सहयात्री (चेतनाथ कणेल, सोमबहादुर श्रेष्ठ, गोपाल गौतम, देवेन्द्र बुढाथोकी) हरुलाई कहाँ कता च्यापेको थियो कुन्नि ! पत्ता लगाउनै गाह्रो । कणेल दाइचाहिँ हाते रुमालले पसिना पुछ्दै मेरो छेउमा बसेर बाहिर हेरिरहनुभएको रहेछ । “कणेल दाइ …” मैले यात्राको आलोचना गर्न निसास्सिएको तातो सास्बाट बोलाएँ । उहाँले “हजूर …।” आवाजको प्रतिउत्तरमा बसको झ्यालबाट बाहिर औँल्याउँदै भन्नुभयो “…लिलाजी ऊ … हेर्नोस्त सूर्यास्त, भेडेटारबाट सूर्यास्तको समय कति रमणीय हगि !” साँच्ची ! हरियो नागबेली अस्ताचलको सानो छिँडीबाट सेतो फूल—खरानीमा रातो आगोको कोइला विस्तारै–विस्तारै चमकता घटाएर डुब्दै थियो । यो मनोरम दृश्यको चुम्बनले यात्राको आलोचना गर्न तत्पर मेरो ओठ त्यत्तिकै ओइलिएर गयो । भेडेटार पुगेपछि बस पनि चिप्लो, सिनित्त परेको अलकत्रे नागबेली सडकबाट वायुवेगले हान्निन थाल्यो । गोधूली साँझले घाँसको मुठा कस्दा नकँस्दै धरानको बस–बिसौनीमा टक्क रोकिन पुग्यौँ ।
 
बसबाट उत्रेर पूर्व जाने बस–बिसौनीको छिँडीतिर सबैजना हुर्रियौँ । “थुक्क ! आज दमक पुगेर बास बस्ने योजना चकनाचुर भयो,” मैले शुष्क ओठबाट कल्पना फुकालेँ । पूर्व जाने अन्तिम बसले हामीलाई नमस्ते गरिसक्यो । हामी दोधारमा पर्यौँ । सोम दाइले धरानमै बस्ने विचार पोख्नुभयो । मैले त ‘हुन्छ’ भनेर मुख बाइसकेके थिएँ । झट्ट ! गौतमजी र देबेन्द्रजीले ईंटहरीसम्म पुगेर बास बस्ने विचार पस्कनु भयो । म मूकदर्शक भएर उभिरहेँ । कणेल दाइले स्वीकृतिको टाउको हल्लाउनुभयो । गौतमजी बस खोज्न लाग्नुभयो । विराटनगर जाने एउटा बस बाँकी रहेछ । हामी सबै त्यतैतिर खन्नियौँ ।
 
विराटनगर जाने बसको स्थिति पनि उही सिन्की खँदाइ थियो । कुम्लो–कुटुरो बसको सामान राख्ने क्याबिनभित्र कोचरेर चढ्यौँ । बाबै नि ! कस्तो भीड !! ढोकाबाट भित्र छिर्नै सकिएन । गौतमजीले मूढे बल लगाएर अलिकति बाटो खोतल्नुभयो । ठेलम्ठेल । धन्न ! ढोकामै भएपनि उभिनसम्म पायौँ । थोत्रो बसको घच्याक्–घुचुक र बिग्रेको सडकको घत्र्याक्घुत्रुकको दुर्गतिमा बस अगाडि बढ्यो । गतिभन्दा आवाज धेरै आएर कानै बहिरो होलाजस्तो बोध हुन्थ्यो ।
 
एकातिर टेक्ने समाउने ठाउँको अभावले सडकमा पछारिने डर अर्कोतिर ‘पाकेट्मार’देखि सावधान रहनुपने सन्त्रासले सताउन थाल्यो । यस रुटमा पाकेटमारदेखि सावधान रहनुपर्ने कुराले मलाई निकै वर्षअगाडि नै चेतावनी दिएको थियो ।
 
ईटहरीसँग साइनो
एकपटक म र मेरो एकजना साथी विराटनगर आएका थियौँ । साथीले आफूसँग भएको पैसाजति सबै पाइन्टको पछाडिको पकेटमा राख्नुभएको रहेछ । पाकेट्मारले चारकोशे झाडी नपुग्दै उडाइदिएछ । धन्न ! मसँग आवत्जावत्को लागि पर्याप्त पैसा भएकोले कुनै अप्ठ्यारो परेन । यस कुराले मलाई झस्क्याउन थाल्यो । सधैँ त म पैसालाई कमिजको खल्तीमा नखस्ने गरी राखेर होशियार हुन्थेँ, तर आज मेरो पनि उही पछाडिको खल्तीमा छ । बेला–बेलामा “पाकेटमारदेखि होशियार रहनु होला ।” कण्डक्टरको आवाज आउँथ्यो । म एउटा हातले ढोकाको चौकस पक्डेर अर्को हात पाकेटमा पु¥याउँथेँ । यस्तै ढुक्ढुकीको गतिमा बसले ईटहरी चौक मोडेर बसस्टप्को काउण्टरमा पु¥यायो । उत्रेर पाकेट छामें – पैसा हराएको रहेनछ । साथीहरु सबैजना उत्रिसकेपछि आ–आफ्नो कुम्लो–कुटुरो च्यापेर बास खोज्ने धुनमा लाग्यौँ । देबेन्द्रजीले “साइनो लज राम्रो छ, म कहिलेकाँही त्यहीँ बस्ने गरेको छु, त्यहीँ नै जाऊँ” भन्नुभयो । सबै उतैतिर लाग्यौँ ।
 
ग्राहकहरुको प्रतीक्षा गरिरहेका लजवालाका सेवकहरुले हाम्रो आगमनलाई स्वागत् गर्दै ‘रुम’ मा पुर् याईदिए । दुई–दुई वटा बेड भएको दुईटा कोठा लियौँ । यात्राको झन्झट र थकाइले परेला जोडिन लागेको थियो । खानपानको अत्तोपत्तै थिएन । कुम्लो–कुटुरो त्यहीँ थन्क्याएर खानाको खोजीमा हिँड्यौँ । यही धुनमा ईटहरीको झण्डै एक फन्को पो मारिएछ । अन्त्यमा घुमिफिरी ‘साईनो लज’ नजिकैको होटलतिरै लाग्यौँ । बाहिर खुल्ला आँगनमा आगोको भुङ्ग्रोमा खसी र कुखुराको सेकुवाको बास्ना हरहर्ती आइरहेको थियो । खाना खानुभन्दा अगाडि सेकुवाको स्वाद लिने निश्चय ग¥यौँ । मद्यपान स्वास्थ्यको लागि हानिकारक छ भन्दाभन्दै पनि थकाइको प्यास मेटाउन र सेकुवाको स्वाद बढाउन हामी केहीलाई बियर नभै भएन । सोम दाइले रमको प्याला लिनुभयो । देबेन्द्रजी कोक् घट्घट्याउन थाल्नु भयो । उहाँहरु दुवैजना बियर मन पराउनुहुन्न थियो । सेकुवाको स्वाद लिएपछि केही परको अर्को होटलमा गई दालभात खायौँ । अनि लजतिर लाग्यौँ ।
 
कामको जिम्मेवारी बाँडफाँड
हाम्रो यात्रालाई अझ व्यवस्थित बनाउन भोलिदेखि सबैले एक–एकवटा कामको जिम्मेवारी लिने निर्णय गर्यौँ । सोम दाइले खानपानको व्यवस्थापन गर्ने, कणेल दाइले सुत्नेबस्नेको चाँजोपाँजो मिलाउने, गौतमजीले बस, रिक्सा, रेल तथा फुडिङ्ग–लजिङ्ग चार्ज मिलाउने/तिर्नेजस्ता कामहरु अँगाल्ने र देवेन्द्रजीले क्यामराम्यानको जिम्मेवारी लिने । मैलेचाहिँ यात्रा अनुभूतिको टिपोट गर्ने टुङ्गो लाग्यो । यसको साथै भोलिदेखि नै पाकेटमारदेखि सावधान रहनुपर्ने जिम्मेवार हामी सबैले लिनुपरेको थियो । आवश्यक थोरै रकममात्र खुल्ला पाकेटमा राखेर अरु सबै रकम भित्री पाकेटमा लुकाउने विचार—मन्थन गरेर सुत्यौँ । रातको ११ बजिसकेको थियो ।
 
हाम्रो योजनाअनुसार, सीमापारको पहिलो रात कालिम्पोङ्गमा बिताउने योजना थियो । नानाथरीको कल्पनामा चुर्लुम्म डुबेको निद भोलिपल्ट राम्ररी उज्यालो पनि नभै बिच्किहाल्यो । म र देबेन्द्रजी एउटै कोठामा सुतेका थियौँ । अरु तीनजना अर्कै कोठामा हुनुहुन्थ्यो । मैले देवेन्द्रजीलाई उठाउने विचार गरेँ । अरे ! उहाँ त मभन्दा पनि अगाडि पो ब्युँझिनुभएको रहेछ । अझै उज्यालो भएको थिएन । साथीहरु उठ्नुभएको संकेत कतै आएन । आखिर उज्यालो त बनाउनै पर्यो । हामी दुईजना “मर्निङ्ग–वाक” गर्न भनी बाहिर निस्कियौँ । निकैबेर डुलेपछि मिर्मिरे उज्यालोले छनक दियो । अब त साथीहरु पक्कै उठ्नुभयो होला भनेर हामी कोठातिरै लाग्यौँ । साथीहरु सबै उठीसक्नु भएछ ।
 
नित्यकर्म सकेर आ–आफ्नो कुम्लो–कुटुरो च्यापी काँकडभिट्टा जाने बस–बिसौनीतिर लाग्यौँ । गौतमजीको ‘लोकल बस भन्दा पोखरा, काठमाडौँ, भैरहवा आदि ठाउँतिरबाट आउने रात्रिबसमा जाँदा छिटै र आरामसँग काँकडभिट्टा पुगिन्छ’ भन्ने रायलाई सबैले स्वीकार्यौँ ।
 
रात्रिबसको प्रतीक्षा गर्ने ठाउँमा सानो चियापसल रहेछ । चिया पिउनतिर लाग्यौँ । चियाको ग्लास खट्खटाएर बसेकी त्यो कालीले हाम्रो शुभमुहूर्तको साईत नै बिगारिदिई । अस्वाभाविक प्रश्नको झटारो हान्दै द्रव्यपिशाचको नाटक खेल्ने त्यस नखरमाउलीको चिया पिउनु हाम्रो मूर्खता नै भयो । अझ हाम्रो साथी देवेन्द्रजी र गौतमजीले भलाकुसारी गर्नु बिष नै भयो । शायद साथीहरुले त्यस नखरमाउलीसँग ख्यालठट्टा नगरिदिएको भए फर्सीको झोल जस्तो चियालाई प्रति कप तीन/तीन रुपियाँ त तिर्नुपर्ने थिएन । अन्त एक—दुई रुपियाँमा पाइने चियालाई त्यो कालीले तीन रुपियाँ पो लिई ।
 
भैरहवा–काँकड्भिट्टाको रात्रिसेवा बिहानको साढेपाँच बजेतिर आइपुग्यो । बसमा ओर्लिने उत्रिने यात्रुहरुको खचाखच भीड थियो । यात्रुहरुसँग जोल्टिङ्ग खेल्दै बसमा ठेलमठेल गर्दै चढेको हुनिहुनामी भयो । चढ्दा–चढ्दै सिटमै नपुगी देवेन्द्रजीको मनिब्याग नै पाकेट मारिहालेछ; धन्न उहाँले …। सोम दाइको चाहिँ भा.रु. एकसय रुपियाँमात्र उडाएछ । मेरो पनि पाकेटको बटम् खुस्काईसकेको रहेछ । मनिब्याग भने थुत्न पाएनछ । कणेल दाइ र गौतमजीका पाकेटहरु भने सुरक्षित नै रहेछन् ।
 
ईटहरी चोकको छातीमा बुर्कुसी मार्दै हान्निएको बस उर्लाबारी, दमक, विर्तामोड हुँदै काँकडभिट्टा बस–बिसौनीमा घ्याच्च भयो । पूर्व पश्चिम राजमार्गको दृश्यावलोकन, ठाउँठाउँमा क्यामराबाट क्लिकक्लिक पारेर बिहानको साढे सात बजे नै त्यहाँ पुगियो । तर पनि बिहानको खाना काँकडभिट्टामै खाने निश्चय गर् यौँ । “खाना कति समयपछि तैयार हुन्छ होला बैनी ?” बसस्टपको नजिकैको एउटा होटलमा गएर कणेल दाइले सोध्नुभयो । “अब लगभग एकघण्टापछाडि हुनसक्ला …।” मुसुक्क हाँस्दै जवाफ दिइन् बैनीले । मुस्कान राम्रो थियो उनको । हाम्रा कुम्ला–कुटुरा त्यहीँ राखेर एकछिन काँकडभिट्टा बजार घुम्यौँ ।
 
गर्मीको समय नभएकोले त्यत्ति गर्मीको अनुभव त भएन तर गर्मीको समयमा यहाँ उखरमाउलो नै चढ्छ रे ! यस बजारको क्षेत्र विस्तृत भएता पनि राम्रा–राम्रा पसलहरु भने दुईचारवटा मात्रै थिए । गौतमजीले एउटा फैन्सी पसलबाट जिन्सको ज्याकेट किन्नुभयो । त्यस नयाँ ज्याकेटमा काँकडभिट्टाको तरेली–तरेली सम्झना गाँसेर फोटो पनि खिच्नुभयो । फेरि, कुन्नि केको झोँक चल्यो ? ज्याकेट त तुरुन्तै फिर्ता पो गरिदिनुभयो । कत्ति चखिलो मान्छे । नयाँ पोशाक र परिधानमा फोटो खिच्ने काइदा पनि गौतमजीले हामीलाई सिकाउनुभयो !
 
सीमित समयको उपयोग, बजारको चक्करपश्चात् छिटोछिटो खाना खाएर नेपाल भन्सार कार्यालयतिर गयौँ । क्यामराको प्रमिसन लिनुपर्ने रहेछ । जुन व्यक्तिले जुन सामान लैजान चाहेको हो उक्त सामानको प्रमिसन लिँदा नागरित्तकताको प्रमाण–पत्र धरौटी राख्नुपर्ने रहेछ । हामी कसैसँग पनि नागरिकताको प्रमाण–पत्र साथमा थिएन । धन्न ! गौतमजीसँग कार्यालयको परिचय–पत्र रहेछ, यसैलाई धरौटी राखेर ‘प्रमिसन’ लियौँ । यसपछि हामी सिलिगुडी बस—बिसौनी जाने तरखरमा लाग्यौँ । ट्याक्सी, रिक्साले बोलाउँदै थिए, तर हामी वास्तै नगरी अगाडि बढ्यौँ । त्यहाँबाट अलिकति ओह्रालो झरेपछि एउटा लामो पुल आयो – त्यहीँ रहेछ मेची पुल । ५८३ मिटर लामो !
 
मेची नदीमा डुबुल्की
मैले यसभन्दा अगाडिसम्म मेची नदीलाई कम्तीमा पनि ‘अरुण’ र ‘तमोर’ जत्रो होला भनेर कल्पना गरेको थिएँ । पुल तरिसकेपछि यस नदीको पानी छुने उत्साहले हामी सबै नदीकिनारमा झर्यौँ । यो नदी त सजिलै वारपार गर्न सकिने पो रहेछ – मेरो मनमथिङ्गल एकपटक छलल्कियो । मेची नदीको पुल तरिसकेपछि हामी पूर्णतः भारतीय भूमिमा टेकिसकेका थियौँ । यस नदीको पानी छुँदा–छुँदै हामीलाई नुहाउने जाँगर बढ्यो । सबैजना नुहाइ–धुवाइ गर्न लाग्यौँ । गौतमजी र कणेल दाइ पौडिन सिपालु हुनुहुँदोरहेछ । कुक्लिङ्ग परेर पानीको प्रवाहमा निकै तल–तलसम्म बग्नुहुन्थ्यो । मेची नदीको प्रवाहमा एकछिन हामी सबै हरायौँ । नेपालको पूर्वी सिमानाको काम यही नदीले गर्ने भएकोले हाम्रो भ्रमणलाई एक ऐतिहासिक भ्रमण पनि ठान्यौँ ।
 
यो उल्लासमय वातावरणको झुलाइपछि एकपटक अन्तिम नजर नेपालपट्टी फर्काएर अलबिदा गर्दै हामी लाग्यौँ भारत भन्सार कार्यालयतिर । यहाँ सबै सामान चेक गराइसकेपछि सिलिगुडी जाने बस–बिसौनीतिर हामी लम्कियौँ ।
 
लोकल बस तैयारीमै थियो । कणेल दाइ बसमा चढिहाल्नु भयो । सोम दाइ र म वाल्ल परिरह्यौँ । देवेन्द्रजी र गौतमजी सिटी बसकै खोजाइमा धुईं–धुईं हुनुहुन्थ्यो । बस छुट्न लागेकोले कणेल दाइ हतारिएर बसभित्रबाट बोलाउन लाग्नुभयो । सोम दाइ पनि चढिहाल्नुभएछ । देबेन्द्रजी र गौतमजी अब छुट्नुहुन्छ होला भनेर हामीलाईं जग्जगी भयो । यता–उता टहल्दाटहल्दै उहाँहरु पनि मेरो नजिकै पो आईपुग्नु भएछ । सिटीबसमा जाँदा भाडा पनि सस्तो पर्ने र आरामदायी यात्रा पनि हुने कुरा भन्दाभन्दै लोकल बस हुईंकिने संकेत भैसक्यो । हामीहरु पनि तुरुन्तै यसैमा चढिहाल्यौँ । आफूलाई हिन्दी भाषा त्यत्ति नआउनाले हिन्दीभाषीहरुको जमातमा हाँसको बीचमा बकुल्लो हुन करै लाग्यो ।
 
सिलीगुडीका लागि गुड्दा
काँकडभिट्टाको पारिपट्टि भारतीय सीमबजारबाट बस “सन्यासीस्थल टी–स्टेट” को मनोरम दृश्य चुम्दै–चुम्दै हुँइकिन थाल्यो । यात्राका दृश्यहरु अभिलेख गर्ने अभिलाशामा चञ्चल मनोवेगहरु बसको झ्यालबाहिर नै डुल्न थाले । दीपावलीको रमझममा दृश्यहरु आँखामै चुम्न आउँदा वायुवेगको अवलोकन भएता पनि मन्त्रमुग्ध हुन्थे । थाहै नपाई डेढ घण्टामा बसले सिलिगुडीको प्रवेशद्वारमा पुर्यायो । एकातिर चिया—बगानको दृश्य राम्ररी हेर्ने अवसर नदिएकोले बसलाई सराप्न थाल्यौँ । अर्कोतिर ट्राफिक जाम भएर धेरै समयसम्म कोलाहलयुक्त झन्झटिलो बस, मोटरसाइकल, ट्याक्सी आदिको धूवाँ पिउनुपर् यो । सिलिगुडी सहर पनि विशाल नै रहेछ ।
 
सिलिगुडी बस–बिसौनीमा उत्रेपछि सर्वप्रथम कालिम्पोङ्ग जाने बसको टिकट काट्ने निश्चय गर्यौँ । हामी पाँच प्राणी दुईवटा रिक्सामा चढ्यौँ । गौतमजी, देवेन्द्रजी र म एउटै रिक्सामा चढेका थियौँ । कालिम्पोङ्ग जाने बस बिसौनीको केही वर नै रिक्साले हामीलाई उतार्यो । गौतमजी निहूँ खोज्न पो थाल्छ । रिक्साको भाडा खास चाहिँ एक रुपियाँमात्र रे ! तर हामी नौलो मान्छे देखेर रिक्सावालले तीन रुपियाँ पो भन्न थाल्यो । अझ ऊ त हिन्दीमा पो कड्किन थाल्छ । गौतमजी पनि हिन्दीको पारखी ! उहाँले पनि हिन्दीबाटै हप्काउन थाल्नुभयो । मान्छेको भीड भयो । आम्मै नि ! गौतमजीले त रिक्सावालको घाँटी पक्डी पो हाल्नुभयो । साह्रै झ्वाँकी मान्छे हुनुहुँदोरहेछ । एकजना स्थानीय युवक आएर “… के भयो, एई रिक्सा ?!” मात्रै के भनेको थियो उसँग रिक्सावाला त बङ्गालीमा पो गफ गर्न लाग्यो । गौतमजी बङ्गाली भाषा पनि राम्ररी नै बुझ्नुहुँदोरहेछ । रिक्सावाललाई चड्कन दिन खोज्दै वास्तविक कुराको बयान दिनुभयो त्यो जवानलाई । त्यसपछि त्यो जवानले रिक्सावाललाई हप्काईदप्काई ठिक लगायो । नत्र के–के हुने थियो । “यी रिक्सावालहरुको बानीव्यहोरा यस्तै हुन्छ”, जवान यत्ति भनेर हामीलाई त्यहीँ छोडेर उता लाग्यो । हुन पनि हो प्रायः जहाँका रिक्सावालहरु पनि यस्तै हुँदारहेछन् । आफूले यिनीहरुको अगाडि अलिकति पनि नौलोपन देखाइयो भने सहजै ठगिदिन्छन् । गौतमजी जस्तो बोलक्कड र झ्वाँकी साथी नभदिएको भए हामी सिलिगुडीमा पक्का ठगिने थियौँ ।
 
यसरी रिक्साको भाडा मिलाइसकेपछि हामी कालिम्पोङ जाने बस–बिसौनीतिर लाग्यौँ । सिलिगुडी बजारको बस–बिसौनी भव्य छ । एउटा विस्तृत क्षेत्रफलले ओगटेको यात्रु प्रतीक्षालय भवनको कोठा–कोठामा यात्रुहरुको मनोरञ्जनको लागि टेलिभिजन पनि जडान गरिएको रहेछ । यस भवनको एकापट्टि यात्रुहरुको टिकट बेच–बिखन गर्ने कोठाहरु छन् । यहाँबाट विभिन्न ठाउँहरुमा जाने बसको टिकट पाइन्छ । हामीले कालिम्पोङ जाने बसको टिकट लियौँ ।
 
निकै भोक लागिसकेको थियो । । कालिम्पोङ जाने बस छुट्न अझै १५ मिनेट जति बाँकी थियो । हामी रेष्टुराँतिर लाग्यौँ । बाबै नि ! मागीखानेहरु कति बिघ्न ! एकपछि अर्को ताँती, ताँती, ताँती …। सबैलाई एक–एक रुपियाँमात्र दिने हो भने पनि दिनभरिमा त सयौँ भा.रु. सकिन्थ्यो होला । यस्तो बिघ्न ताँती देखेर हामी झस्कियौँ । सोचेँ, यदि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा यहाँ अहिले भइदिएको भए उनको के गति हुन्थ्यो होला ? मैले सुनेको थिएँ – देवकोटा तलव थापेर घरमा बिरलै पुर् याउँथे रे ! उनीसँग कसैले माग्यो भने खल्तीमा हात लगाउँदा जति आउँछ त्यत्ति नै दिन्थे रे ! मैले यो दृश्य आँखामा नचाइरहेँ । म कणेल दाइसँग लेप्सिएर उभिरहेको थिएँ । एकजना भलाद्मी देखिने मान्छे बेञ्चमा बसेर माग्नेहरुलाई बारम्बार पैसा दिइरहन्थ्यो– कत्ति पनि दिक्क नमानी । मेरो आँखामा त्यो मान्छे देवकोटा झझल्कियो त्यहाँ । 
 
(क्रमश: ….)
ड्यालस, अमेरिका
(सन् १९९२, संस्मरण डायरीबाट)