मौसम अपडेट

नेपाली पात्रो

विदेशी विनिमय दर अपडेट

राशिफल अपडेट

सुन चाँदी दर अपडेट

Title

हाम्रो जवाफ राजदूतले दिउन्

हाम्रो जवाफ राजदूतले दिउन्


गएको डिसेम्बर २२ तारिकमा नेपाली दूतावास वासिङ्गटन डिसीबाट एउटा इमेल आयो । इमेलमा पासपोर्ट नविकरणका लागि तिरेको मनी अर्डरको विवरण वृस्तृत रुपमा पठाउन भनेर उल्लेख थियो । त्यस अघि धेरै पटक डिसीको दूतावासमा फोन गर्दा सम्पर्क समेत नहुने स्थानबाट इमेल आएको देखेर पत्यार पनि लागेन । त्यसमाथि मनी अर्डरको विवरण मागेपछि यो इमेल कतै स्क्याम त होइन भन्ने शंका पनि लाग्यो । किनकी अमेरिकामा इमेल, फोन, मेलबक्समा यस्ता स्क्याम आउनु नौला र अनौठा विषय होइनन् ।
 
त्यसको एक हप्ता अघिमात्र म आफु बसेको सिटीबाट तीन घण्टा ड्राइभ गरेर ड्यालस पुगेर नेपाली पासपोर्ट नविकरणका लागि आवेदन दिएकी थिएँ । त्यसक्रममा पासपोर्ट नविकरणका लागि एकसय ५० डलरको मनी अर्डर पनि सँगै बुझाएकी थिएँ ।
 
इमेललाई वास्ता गरिन मैले । भोलीपल्ट दूतावासबाट एकजनाले फोन गरे । फोन गर्ने व्यक्तिको नाम चाहि मैले सम्झिन सकिन । उनले भने ‘तपाईको पासपोर्टको लागि तिरिएको रकमको मनी अर्डर हरायो । त्यसको विवरण सबै भरेर इमेलमा पठाइदिनुस् ।’
 
उनका कुराले म अचम्ममा परे । अमेरिका जस्तो मुलुकमा काम गर्ने कर्मचारीहरुको हातबाट म लगायत नौसय भन्दा धेरैले बुझाएको नेपाल सरकारको राजश्व हराएको कुरा सुन्दा सुरुमा त पत्यार पनि लागेन । ती कर्मचारीले मनी अर्डरको विवरण पठाउन मात्र भनेनन् । उनले मनी अर्डर जारी भएको ठाउँमा गएर त्यसलाई क्यान्सिल गर्न समेत निर्देशन दिए ।
 
मेरो नेपाली पासपोर्टको म्याद सकिएको तीन महिना अघिनै हो । नविकरणका लागि टेक्ससबाट वासिङ्गटन डिसीमै पुग्नुपर्छ । पासपोर्ट नविकरण गर्न के गर्नुपर्छ भनेर सोध्नका लागि डिसीमा धेरै पटक फोन गरेँ । तर प्रायः त फोन नउठ्ने, फोन उठिहाले पनि लामो समय होल्डमा राखिदिने र सही जवाफ नपाउने समस्या त छँदैथियो । बल्ल एकपटक सम्पर्क भयो । त्यसक्रममा ड्यालसमा पासपोर्ट बनाउने शिवीर आउन लागेको र त्यसैमा आउन कर्मचारीले भने ।
 
म फर्म भरेर ड्यालसमा नेपाली समाज टेक्सस, एनआरएनका पदाधिकारीहरुसँग सम्पर्कमा रहन थालेँ । डिसेम्बर १५ तारिकका लागि अप्वाइन्टमेन्ट मिल्यो । एक दिन अघिनै ड्यालस गएँ र आफन्तकोमा पाहुना बनेँ । किनकी धेरैले अप्वाइन्टमेन्ट लिएको र समयमा आउन नसके समस्या हुने भनेर एनआरएनका पदाधिकारीले भनेका कारण अघिल्लै दिन तीन घण्टा ड्राइभ गरेर ड्यालस पुगेको थिएँ म । लाग्ने शुल्क एकसय ५० डलरका लागि म बसेको सिटीको हुलाक कार्यालयमा गएर मनी अर्डर पनि तयार पारेँ।
 
फर्महरु सबै भने अनुसार भरेकोले शिवीरमा कुनै समस्या भएन । तीन जना कर्मचारीहरु आएका रहेछन् डिसीबाट । उनीहरुलाई सघाउन ड्यालसका स्थानीय नेपाली संघसंस्था, साना विद्यार्थी भाई बहिनीहरुको निकै खटेका देखिन्थे ।
 
आउने समर याममा सकेसम्म नेपाल जाने योजना बनाएर बसेकी म दूतावासका कर्मचारीले मनी अर्डर हरायो । अर्को बनाएर पठाउनुस् भनेपछि म अचम्ममा परेँ । हुनतः कतिखेर के हुन्छ र नेपाल पुगिहाल्नुपर्छ भन्ने ठेगान हुँदैन । त्यही भएर नै पासपोर्ट दुरुस्त राखेर बस्नुपर्ने अवस्था मलाई मात्र होइन जो कोहीलाई पनि हुन्छ ।
 
म अन्यौलमा परेँ । अर्को मनी अर्डर बनाएर पठाउने कि नपठाउने भन्ने द्विविधमा म पुगेँ। आ …..जे त होला भनेर म चुप लागेरै बसे ।
 
झण्डै डेढ हप्तापछि दूतावासबाट फेरि फोन आयो । ‘तपाईले अर्को मनी अर्डर बनाएर पठाउने भने पठाउनुस् नभएर तपाईको पासपोर्ट नविकरणमा ढिलाई हुनसक्छ’ उताबाट बोल्नेले अलि कडा शव्दमा भने । मैले सोधेँ ‘मेरो गल्तीले मनी अर्डर हराएको हो ?’
 
‘होइन । तर हराएको मनी अर्डर वापतको राजश्व नेपाल सरकारले मिनाहा गर्ने निर्णय गर्नुपर्छ । त्यसका लागि मन्त्री परिषदको बैठकले मात्र निर्णय गर्नुपर्छ । त्यो प्रकृया पुरा हुन ६ महिना लाग्न पनि सक्छ, एक वर्ष लाग्न पनि सक्छ या ५ वर्ष पनि लाग्न सक्छ । तपाईलाई पासपोर्ट चाँडो चाहिएको छ भने अर्को मनी अर्डर बनाएर पठाइहाल्नुस् । हामी प्रकृयामा हाल्दिन्छौ’ ती कर्मचारीले भने ।
 
उनको भनाई ठाडो र आदेशात्मक थियो । बोली त्यस्तै रुखो थियो । अप्रत्यक्ष धम्की पनि मिसिएको थियो । लापरवाही गर्ने उनीहरु,  सरकारी राजश्वको रकम भएको मनी भएको झोला पार्किंगलटको गाडीमा छाडेर होटलमा पस्ने उनीहरु अनि उनीहरुको गल्तीको भागीदार वा शिकार चाँही हामी बनिदिनुपर्ने । मनी अर्डर चोरी हुने वातावरण बनाइदिने कर्मचारीनै हुन् । उनीहरुको लापरवाही र हेलचक्राईले पासपोर्ट नवीकरणका लागि निवेदन दिएका म जस्ता सयौ मानिसहरु प्रताडीत हुन पुगेका छौँ । अर्कोतिर नेपाल सरकारको तीन करोड राजश्व गुमेको छ । यसमा कर्मचारी दोषी हुँदैनन् ? दोषको भागीदार म र म जस्ता ९ सय २८ जना किन हुने ?
 
ती कर्मचारीको धम्कीका शव्दले म बेचैन भएँ । भोलीपल्ट मनी अर्डर बनाएको हुलाक कार्यालय गएर क्यान्सिल गर्न अनुरोध गरेँ । तर मिल्ने रहेनछ । उनीहरुले ६० दिनभित्र मनी अर्डर क्यासिङ्ग भएन भने मात्र रद्ध हुने प्रकृया अघि बढाउँछौ भने । पहिले बनाएको मनी अर्डरको इन्क्वाएरी फर्म भरेको मात्र पनि १२ डलर तिर्नुपर्ने रहेछ ।
 
एक मनले त लाग्यो के भाउँतो आइलाग्यो यो ? बरु अमेरिकी नागरिकता लिएको भए त न पासपोर्ट बनाउन डिसी पुग्नुपर्ने तनाव, नत मनी अर्डर हराएर सास्ती भोग्नुपर्ने तनाव ? फर्म भरेर हुलाकमा गएपछि फोटो पनि त्यही खिच्ने र घरमै पासपोर्ट आउने सिस्टम छाडेर मलाई मात्र किन बढ्ता जान्ने भएर नेपाली राष्ट्रियता र पासपोर्ट प्रति मोह भनेर आफ्नै बुद्धिलाई मनमनै श्राप पनि गरेँ ।
 
एकातिर दूतावासका कर्मचारीका रुखो व्यवहार, तपाईको पासपोर्ट बन्न ५ वर्ष लाग्न पनि सक्छ भन्ने ठाडो बोली । अर्कातिर मनी अर्डर बनाएको ठाउँमा क्यान्सिल गर्न ६० दिन कुर्नुपर्छ भन्ने भनाईले म अन्यौलमा छु ।
 
शिवीरमा अमेरिकाको पश्चिमी शहर सियाटलबाट आएका समेत भेटिएका थिए । छिमेकी अर्कान्सस, ओक्लोहामा र लुजियानाबाट आउने पनि थिए । अर्कान्ससबाट आएकाले शिवीर रहेको मन्दिर नजिकैको क्रोगरमा गएर मनी अर्डर बनाएर आएका थिए । अब ती मानिस मनी अर्डर रद्ध गर्न ६ सय माइल टाढाको अर्कान्ससबाट आउन संभव होला ?
 
दुतावासका केही लापरवाह, गैर जिम्मेवार कर्मचारीका कारण नौसय जनाले सास्ती र पीडा खेप्नु परिरहेको छ । यसको भागीदार ती कर्मचारी चाँही हुनु पर्दैन ? सर्वसाधारण आवेदक, जस्ले प्रकृया पुरा गरेर, लाग्ने राजश्व दस्तुरको मनी अर्डर समेत राखेर आवेदन दिएका हुन् । ती कर्मचारीको हातबाट हराएको, लुटिएको मनी अर्डरको जिम्मेवारी हामी आवेदक भैदिनुपर्ने ?
 
यति ठूलो घटना हुँदा समेत राजदूत श्रीधर खत्री कहाँ छन् ? उनी नेपाली जनताको सेवाका लागि राजदूत भएर आएका हुन् कि बुढेशकालमा अमेरिकी सोख सयल लिनका लागि आएका हुन् स्पष्ट छैन । उनका कृयाकलापले गरेको संकेत चाँही उनी काम गर्न अमेरिका आएका होइनन् । नत्र भने घटना भएको तीन हप्ता पुरा बितिसक्दा पनि पब्लिकमा आएर किन यथार्थ कुरा राख्ने आँट गर्दैनन् खत्री ? जसरी एउटा कर्मचारीले राम्रो काम गर्दा त्यसको श्रेय भनौ या जश भनौ त्यो कार्यालयमा काम गर्ने हाकिमलाई जान्छ । त्यसैगरि कर्मचारीले गल्ती गर्दा त्यसको दोषको भागीदार पनि कार्यालयको हाकिम हुने गर्छन् । यो मामिलामा राजदूत खत्री पन्छिन मिल्दैन । यसको जिम्मेवारी लिनुपर्ने, पब्लिकको सामना गर्नुपर्ने खत्रीलेनै थियो । तर उनी कहाँ छन् ? नेपालमा छन् कि अमेरिकामा छन् ? अफिसमा छन् कि आवासमा छन् ? कसैलाई पत्तो छैन ।
 
राजदूतमा खत्रीको नियुक्तिलाई लिएर प्रशंसा गरेका अमेरिकाका एनआरएनका पदाधिकारीहरु समेत अहिले उनको शैली र व्यबहारले रुष्ट छन् । नेपाली समुदायका सदस्यहरुसँग सम्पर्कमै नआउने, कतै कार्यक्रममा अतिथीका रुपमा बोलाउँदा फ्रुटफुल नहुने ठाउँमा म आउँदिन भनेर ठाडो जवाफ लगाउने आदत रहेको भनेर गुनासो बढ्दो छ । कतिसम्म भने पासपोर्ट शिविर र नेपाली समुदायसँग अन्तरकृयाका लागि टेक्ससको राजधानी अस्टिनका नेपाली कम्युनिटीले बोलाएका रहेछन् । तर राजदूत खत्रीले एउटा शर्त तेस्याएछन् । उनले माग राखेछन्, ‘कोही कंग्रेसम्यानसँग मलाई परिचय गराइदिनुपर्छ । उनीहरुसँग भेटाइ दिनुपर्छ ।’
 
भरखरै बामे सर्दै गरेको नेपाली समुदायसँग कंग्रेसम्यानसम्म पहुँच नहुनसक्छ । अमेरिकी तल्लो सदनका सदस्य अर्थात कंग्रेसम्यानहरुको बढी समय आफ्नो राज्य भन्दा पनि वासिंगटन डिसीमै बढ्ता व्यतीत हुन्छ । डिसीबाटै राजदूतले पहुँच मिलाएर भेट्नुपर्नेमा नेपाली संस्थाका पदाधिकारीहरुलाई शर्त तेर्स्याएर ‘मलाई फलानो कंग्रेसम्यानसँग भेटाइदे’ भन्नु कतिसम्म उचित या अनुचित ?
 
९ सय २८ जनाले शिवीरमा पासपोर्ट नवीकरण र एनआरएन कार्डका लागि आवेदन दिएका थिए । ती मध्य एकसय आठ जनाले तत्काल शिवीरमै एनआरएन कार्ड हात पारे । बाँकी ८ सय २० जनाको सेवा रोकिएको छ । यस्तो अवस्थामा राजदूतले घटना, त्यसपछिको अवस्था, नेपाल सरकारबाट के हुँदैछ भन्ने बारेमा सर्वसाधारणलाई जानकारी दिनु पर्ने थियो । ९ सय ८ जना मध्य २ सय ६५ ले मनी अर्डर रद्ध गरेर अर्को पठाएका पनि छन् । तर सबैले रद्ध गर्न सक्ने अवस्था छैन । किनकी कतिसँग अर्धकट्टी छैन, कतिले आउँदा आउँदै बाटोमा पर्ने ठाउँका स्टोरमा पसेर मनी अर्डर बनाएका छन् । फेरि त्यहाँ पुग्न अर्को महाभारत, कतिको रद्ध गर्न स्टोरले मानेका छैनन् । कतिको प्रोसेसमा पुग्नै ६० दिन लाग्ने अवस्था छ ।
 
कर्मचारीको लापरवाहीले यति ठूलो घटना भएर झण्डै तीन करोड रुपैयाँ नेपाल सरकारको राजश्व हिनामिना हुँदा समेत नत राजदूत बोल्छन् ? न नेपाल सरकार केही भन्छ ।
 
राजदूतको व्यबहार पटक्कै चित्त नबुझेपछि, पब्लिकमा आउनै नचाहने पाएपछि यसै साता टेक्ससका ५ संघसंस्थाहरुले संयुक्त विज्ञप्ती जारी गरेका छन् । विज्ञप्तीमा गंभीर विषयहरु उठाइएका छन् । तर विज्ञप्ती जारी भएको चार दिन पुरा भैसक्दा पनि दूतावासले केही प्रतिकृया जनाएको छैन । यो भन्दा गैर जिम्मेवारी अरु केही हुनसक्ला र ?
 
नेपाली समाज टेक्सस, ग्रेटर अस्टिन नेपाली सोसाइटी, नेप्लिज एसोसिएसन अफ ह्युस्टन, सिर्जनशील नेपाली समाज ह्युस्टन र गैर आवासीय नेपाली संघ टेक्सस च्याप्टरका तर्फबाट अध्यक्षहरु क्रमशः राजेन्द्र वाग्ले, भोजराज भट्ट, रबिन श्रेष्ठ, कृष्ण न्यौपाने र सोफिन थापाले दूतावासको गैर जिम्मेवारीपनि प्रति आक्रोश व्यक्त गर्दै विज्ञप्ती जारी गरेका हुन् ।
 
ड्यालस, अस्टिन र ह्युस्टनका शिवीरहरुमा जाने आवेदकहरु सबैले प्रकृया पुरा गरेर, आवश्यक एकसय ५० देखि ५ सय २० डलर तिरेर आवेदन दिएका हुन् । आवेदकको हातबाट सरकारी कर्मचारीले मनी अर्डर र कागजपत्र आफ्नो हातमा लिएपछि त्यसको सुरक्षा गर्ने जिम्मेवारी पनि उनीहरुकै हो । आफ्नो हातमा परेको चिजलाई सुरक्षा नगरेर हराउने, अनि सर्वसाधारणलाई त्यसको पीडाको शिकार बनाउन कदापी मिल्दैन ।
 
अमेरिकाको एउटा तात्तातो दृष्टान्त यहाँ सान्दर्भिक हुनेछ । केही दिन अघि कामकै दौरानमा अमेरिकी संघीय उड्डयन प्राधिकरण (एफएए)का एक इन्जिनियरले असावधानीवशः एउटा फाइल कम्युटरमा सार्ने क्रममा अमेरिकी हवाई क्षेत्र पुरै अवरुद्ध बन्यो । भण्डै डेढ घण्टा अमेरिकाभरि ११ हजार तीनसय उँडानहरु रोकिए । उँड्न ठीक परेका विमानहरु जमिनमै रोकिए । उँडीरहेकाहरु ल्याण्ड गर्न सकेनन् । त्यसको जिम्मेवारी संघीय यातायात मन्त्रीले लिए । उनले माफी मागे ।
 
तर सर्वसाधारणबाट शुल्क लिएर लापरवाही गर्ने कर्मचारीलाई सामान्य दण्ड समेत नदिने राजदूत र नेपाल सरकारले जनतालाई चाँही फेरि शुल्क तिर भनेर दण्ड दिन कुन कानुनले दिन्छ ? अहिले म लगायत ९ सय २८ जनाले खोजेको जवाफ यसको हो ।