काठमाडौँ । नेपाली कांग्रेस, देशको सबैभन्दा पुरानो लोकतान्त्रिक दल, अन्ततः विभाजनमा पुगेको छ । लामो समयदेखि चलिरहेको संस्थापन र सुधारवादी पक्षबीचको संघर्ष अब औपचारिक फुटमा परिणत भएको छ।

सभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको संस्थापन पक्षले महाधिवेशन पर धकेल्दै चुनावपछि मात्र नेतृत्व परिवर्तन गर्ने अडान लिएको थियो, तर गगन थापा–विश्वप्रकाश शर्मा नेतृत्वको सुधारवादी पक्षले तत्काल रूपान्तरणको माग गर्दै विद्रोहको बाटो रोज्यो।

कांग्रेसभित्रको असन्तुष्टि नयाँ होइन। विगत दुई दशकदेखि नेतृत्वको दीर्घकालीन कब्जा, गुटीय राजनीति, र निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिताको अभावले पार्टीलाई कमजोर बनाउँदै ल्याएको थियो। तर, पछिल्लो समय ‘जेन–एक्स’ पुस्ता गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा, फर्मुल्लाह मन्सुर जस्ता नेताहरूले पुरानो शैलीलाई चुनौती दिँदै पार्टीभित्र पुस्तान्तरणको मागलाई संस्थागतरूपमा अघि सारे।

देउवा पक्षले सभापति पदमा निरन्तरता कायम राख्दै महाधिवेशनलाई चुनावपछि मात्र गर्ने अडान लियो । प्राइमरी निर्वाचन, संरचनात्मक सुधार, र पारदर्शी निर्णय प्रक्रियाको मागलाई संस्थापन पक्षले बेवास्ता गर्‍यो । युवा पुस्ताको विद्रोह नयाँ पुस्ताले पार्टीलाई जनउत्तरदायी बनाउन पुरानो नेतृत्वलाई चुनौती दियो।

प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको मुखमै पार्टी फुट्दा कांग्रेस कमजोर अवस्थामा पुगेको छ। यसले प्रतिपक्षलाई बलियो बनाउने सम्भावना छ। पार्टी फुटले जनतामा लोकतान्त्रिक संस्थाप्रति विश्वास घटाउने खतरा छ । सुधारवादी पक्षको उदयले नेपाली राजनीतिमा नयाँ पुस्ताको नेतृत्वतर्फ मोडिएको देखिन्छ ।

कांग्रेसको फुट केवल गुटीय संघर्ष वा व्यक्तिको पदत्यागको परिणाम होइन, यो पुस्तान्तरण र राजनीतिक संस्कारबीचको ऐतिहासिक टकराव हो। पुरानो नेतृत्वले पार्टीलाई निजी सम्पत्तिजस्तै व्यवहार गरेको आरोप लागिरहेको छ, जबकि सुधारवादी पक्षले कांग्रेसलाई जनताको पार्टी बनाउन चाहेको दाबी गरेको छ।

यस फुटले तत्कालीन चुनावी समीकरणलाई अस्थिर बनाउने निश्चित छ। तर दीर्घकालीन दृष्टिमा हेर्दा, यो विभाजनले नेपाली राजनीतिमा नयाँ नेतृत्व संस्कार, पारदर्शिता र जनउत्तरदायित्वको मागलाई संस्थागत गर्ने अवसर पनि दिन सक्छ ।

अन्ततः कांग्रेस फुट्नु नेपाली लोकतन्त्रको लागि दुःखद तर अपरिहार्य घटना हो। पुरानो नेतृत्वको जकडबन्दी तोड्दै नयाँ पुस्ताले पार्टीलाई पुनः परिभाषित गर्ने अवसर पाएको छ। अब प्रश्न यही हो– के कांग्रेसको यो विभाजनले लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउने छ, वा नयाँ ऊर्जा र सुधारको मार्ग खोल्ने छ ।